Từ chatbot đến AI agents

Đến giờ, khó ai có thể nghi ngờ việc AI tham gia vào công việc. Mọi người đều chia sẻ họ đang dùng AI không cách này thì cách khác. Phổ biến nhất là các chatbot, công cụ cho phép mọi người giao tiếp với thông qua giao diện hội thoại. Bước tiếp theo sẽ sớm thôi là sự phổ biến của các AI Agent.

AI Agent là một “trợ lý thông minh” chạy bằng AI, có thể tự hiểu mục tiêu, tự quyết định việc cần làm và chủ động sử dụng các công cụ (như đọc dữ liệu, gửi email, tạo báo cáo) để hoàn thành công việc thay cho con người.

Lần đầu tiên trong lịch sử loài người, chúng ta sẽ có những nhân viên máy với năng suất và khả năng đáng kinh ngạc. Dễ thấy nhất là trong lĩnh vực công nghệ, khi AI coding agent len lỏi vào mọi ngõ ngách, nằm trong trao đổi của tất cả giới công nghệ.

Đáng nói khả năng của những thực thể này gia tăng theo cấp số nhân trong thời gian ngắn. Chỉ trong một năm 2025, các AI coding agent đã đạt đến khả năng viết mã (lưu ý tôi nói “viết mã lập trình”) vượt trội mọi lập trình viên tôi biết. Bên cạnh khả năng, chi phí cũng giảm. Tôi nói đùa với bạn bè: tôi có cảm giác cứ 6 tháng các model lại thông minh gấp đôi với chi phí rẻ đi một nửa.

Cá nhân tôi cũng có hàng tá agents, tham gia từ những việc đơn giản như kiểm tra email, tóm tắt video, blog, gửi email, đặt lịch hẹn đến viết mã, kiểm thử, phân tích sản phẩm, nghiên cứu người dùng, phát hành hay thậm chí đóng vai trò điều phối và tham gia thảo luận…

Hai agents Design Thinking Facilitator và Release Management Orchestrator mà tôi sử dụng trong hoạt động thảo luận Design Thinking và phát hành phiên bản phần mềm

Chắc hẳn, nếu chưa trải nghiệm, nhiều bạn sẽ bắt đầu nghĩ đến thứ mà truyền thông hay nói đến “AI cướp việc”. Cá nhân tôi cũng có một năm 2025 vô cùng hào hứng và ngạc nhiên với các khả năng và những gì AI đã làm được. Nhưng tôi vẫn bảo lưu quan điểm của mình:

“AI không thể thay thế con người”, mà:

“AI khuếch đại khả năng của con người”.

Khi AI làm việc của chúng ta, thì chúng ta làm gì?

Có nhiều thảo luận xoay quanh cách thức làm việc với AI, như prompt engineering (kỹ thuật ra lệnh), context engineering (kỹ thuật ngữ cảnh), tools .... Nhưng với tôi đó vẫn chỉ là cách tiếp cận ở mức kỹ thuật.

Trở thành quản lý, hay trở thành những “chủ nô” thông thái - như tôi hay ví von.

Tôi nói đùa với bạn bè mình, thời đại AI giống như thời kỳ chiếm hữu nô lệ. AI là các nô lệ, còn chúng ta sẽ là chủ nô. Người nào sở hữu nhiều năng lực tinh toán (nhiều AI thông minh hơn), tổ chức chúng làm việc tốt hơn sẽ sở hữu khả năng sản xuất vượt trội.

“Trần sao âm vậy”, trong trao đổi vui vẻ, tôi hay dùng câu này khi nói về cách tôi tạo ra các sản phẩm internet đại ý nhu cầu ngoài đời như thế nào thì lên internet cũng như vậy, chỉ cách đáp ứng sẽ khác nhau. Với AI agents, tôi nghĩ đơn giản nhất là tư duy chúng ta đối xử với chúng như cách chúc ta đối xử với con người: mục đích công việc không thay đổi, chỉ cách thức giải quyết thay đổi.

Rõ ràng, khi AI đã đóng vai trò thực thi, thì tất yếu con người phải ở vai trò cao hơn - “những người quản lý hiệu quả”. Theo tôi, quản lý ở mức cơ bản nhất gồm bốn trách nhiệm:

1. Tổ chức

Đây là bước quan trọng nhất.

Đặt ra quy trình, đặt ra luồng làm việc: trả lời câu hỏi có những bước công việc nào? đầu vào mỗi bước và đầu ra mong muốn là gì? Mỗi bước cần khai thác những tài nguyên nào.

Trong mỗi bước đó, agent có thể thực thi bước nào và con người làm những bước nào.

2. Giao việc

“Ra lệnh” (prompt) cho các tình huống cụ thể.

Giám sát thực thi

Tôi nghĩ đây là một trong trách nhiệm quan trọng của một người quản lý thông thường. Các agent có khả năng tự chủ cao hơn có nghĩa - nếu so sánh với con người - thì hoàn toàn chúng có thể phạm sai lầm. Thậm chí vấn đề nắm bắt ngữ cảnh vẫn là điểm mà các model đang cố gắng cải thiện và cách chúng hiểu ngữ cảnh vẫn thua xa con người.

Vì vậy, điều này càng đòi hỏi chúng ta phải thực sự biết AI đang làm gì, điều hướng, lái chúng đi đúng hướng khi cần thiết.

Ảo giác AI (AI hallucination) là hiện tượng khi AI tự bịa ra thông tin nghe rất hợp lý nhưng thực tế không đúng hoặc không tồn tại.
Điều này xảy ra vì AI dự đoán câu trả lời dựa trên dữ liệu đã học, chứ không thật sự “biết” hay “kiểm chứng” sự thật như con người.

Đánh giá kết quả

Một trách nhiệm hiển nhiên.

Một team agent tham gia vào công việc sáng tạo nội dung với Quy trình (workflows) và các Chuyên gia (agent) khác nhau tham gia

Thách thức gì khi chúng ta phải làm việc với AI?

Kỹ năng quản lý có lẽ là thách thức đầu tiên, đặc biệt đối với những bạn trẻ mới tham gia thị trường lao động. Có lẽ xã hội chúng ta, không nhiều người có sẵn kỹ năng này hay thậm chí xác định sẽ cần kỹ năng này khi mới đi làm. Hẳn rồi, chẳng sinh viên nào nghĩ rằng mình sẽ phải quản lý khi mới chân ướt chân ráo rời ghế giảng đường.

Giờ đây các bạn sẽ phải có những kỹ năng cơ bản như lập kế hoạch, giao tiếp hiệu quả, giao việc rõ ràng...

Tuy nhiên đây vẫn là các kỹ năng có thể rèn luyện được theo thời gian (dù giờ nó rất cấp thiết).

Điều thách thức hơn với chúng ta chính là tư duy. AI là một kho tri thức khổng lồ mà bạn có thể hỏi nó hoặc nó cung cấp cho bạn rất nhiều điều trong quá trình cộng tác. Khi tri thức không còn là lợi thế hay đặc quyền, thì thứ còn lại chính là tư duy.

Nếu như tri thức là ổ khoá thì tư duy mới là chìa khoá để mở cái ổ khoá đó. Nó cho chúng ta khả năng ra quyết định, lựa chọn, đánh giá. Thách thức vận dụng tư duy lớn hơn nhiều thách thức có được tri thức trong thời đại AI. Đòi hỏi chúng ta phải học nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn, suy xét nhiều hơn. Tôi xin dành một dịp khác để trao đổi sâu hơn về vấn đề này.

Kết lại

Bước tiếp theo của chúng ta trong thời đại AI không còn chỉ dừng lại cách giao tiếp (prompt) như thế nào với AI, mà sẽ là làm sao để chúng ta làm việc với các AI.

Tôi luôn tin rằng AI không thay thế con người, nhưng chắc chắn những người có khả năng dùng AI sẽ thay thế những người không có khả năng này.