Món quà của “ngu dốt” trong thời đại AI

Thế kỷ 15, Columbus cùng 3 con thuyền nhỏ bé đi về Tây. Trong khi người đàn ông Châu Âu này còn không biết mình đi đâu, thì tại Châu Á Trịnh Hoà của triều Minh ra khơi với công nghệ hàng hải tiên tiến - những con tàu lớn và la bàn. Như chúng ta đều biết, Columbus đặt chân đến Tân Thế Giới còn những tài liệu và hạm đội của Trịnh Hoà bị đốt bỏ, nhà Minh thi hành “hải cấm, hướng nội”.

Cả Phương Đông và Phương Tây từng khép kín với niềm tin đã hiểu hết hoàn toàn về thế giới. Việc Columbus tìm thấy Châu Mỹ - nó không chỉ là một sự kiện địa lý mà còn là bước ngoặt văn minh khi con người chấp nhận mình KHÔNG BIẾT (Homo Sapiens - a brief of humankind history — Yuval Noah Harari). Với việc chấp nhận rằng mình chưa hiểu biết về Thế Giới, người Châu Âu đã mở ra Kỷ Nguyên Thám Hiểm, đưa Châu Âu tiến bộ và thay đổi sâu sắc bản đồ chính trị và kinh tế toàn cầu.

Còn Trung Hoa – trung tâm của nền văn minh phương Đông – mang niềm kiêu hãnh cố hữu: chữ “Trung” trong “Trung Hoa” đã mặc nhiên định vị họ là trung tâm của tinh hoa thế giới. Khi đã tin rằng mình là đỉnh cao, người ta không còn động lực để học hỏi hay khám phá nữa. Và đó chính là cách phương Đông bỏ lỡ một cơ hội lịch sử để dẫn dắt nhân loại. (When China Ruled the Seas — Louise Levathes).

“Không biết rằng mình không biết” (unknown unknowns) là trạng thái nguy hiểm nhất trong nhận thức. Nó không chỉ là lỗ hổng, mà còn là hố sâu nơi định kiến và kinh nghiệm cũ neo giữ con người ở vùng an toàn, ngăn họ nhìn thấy điều mới mẻ.

Thế giới đã thực sự bước vào thời đại AI. Mọi thức đang thay đổi quá nhanh, những gì ta từng biết, từng giỏi, thậm chí từng tự hào, có thể lập tức trở thành lỗi thời. Giữ lấy tinh thần “tôi không biết” là mở ra cơ hội học lại, khám phá lại, làm mới chính mình.

Chấp nhận sự bất toàn, chấp nhận sự thiếu hiểu biết của bản thân, chấp nhận thật sự. Đó là một món quà, một bước giúp chúng ta bước từ thời đại cũ sang thời đại mới!