Peak - Secrets from the New Science of Expertise

Tôi luôn băn khoăn làm sao một người có thể sở hữu những kỹ năng vượt trội hoặc đơn giản là giỏi hơn người khác. Làm sao mỗi cá nhân có thể khai thác được những khả năng tiềm ẩn của bản thân, mài nhọn chúng để trở nên xuất sắc. Peak là một cuốn phần nào trả lời cho thắc mắc đấy.

Nội dung cốt lõi nhất của cuốn sách đề cập đến là phương pháp “Luyện tập có chủ đích” (deliberate practice). Phương pháp này giúp bất cứ ai cũng có thể đạt đến sự tinh thông trong mọi lĩnh vực, và sự tinh thông này hoàn toàn không liên quan đến trí thông minh tự nhiên — IQ. Không biết CR7 có phải là một ví dụ cho phương pháp này không?

• Đó là quá trình tập trung vào mục tiêu rõ ràng, có kế hoạch để đạt được mục tiêu và phương pháp đo lường để đánh giá. Nó rất khác với việc tập luyện mơ hồ. Đơn cử của việc học gạo.
• Nghiên cứu đã chứng minh não bộ dường như rất linh hoạt để phát triển theo các luyện tập chuyên sâu.
• Việc mài giũa kỹ năng cải thiện “Hình dung trong đầu” (Mental Representations). Hình dung trong đầu là một cấu trúc trong tâm trí về mọi thứ từ sự vật, ý tưởng hay những ý niệm trừu tượng. Sự khác biệt giữ một người lão luyện và một tay mơ thể hiện ở đây. Một ví dụ tôi hay sử dụng khi nghe đến từ “địa đầu tổ quốc” chắc hẳn trong đầu bạn đã có những hình dung trong đầu về nơi này. Nếu bạn chưa đến Lũng Cú, Hà Giang có thể hình dung của bạn khá xa xôi và không cụ thể, nhưng nếu bạn đã đến cột cờ Lũng Cú hay tới hẳn phiến đá địa đầu, bộ não của bạn sẽ có hình dung cụ thể hơn.
• Luyện tập chuyên cần và lâu dài tích lũy năng lực.
• Luyện tập có chủ ý có các nguyên tắc: có sự hướng dẫn từ thầy để vượt qua những bước đầu tiên, nỗ lực hết mình, tập trung — phản hồi — sửa sai khi tự luyện tập, liên tục duy trì động lực và sẵn sàng vượt qua những giai đoạn chững.

Trong cuốn sách, tác giả cũng nhắc đến việc duy trì động lực. Đối với trẻ em đó có thể là một điểm khởi đầu tạo cảm hứng và đam mê khi ta còn bé giống như ta thấy một bộ cờ vua, nhìn một người nào đó chơi bóng … Với tôi — một người làm trong lĩnh vực công nghệ — là bộ phim không xuất sắc lắm là Hackers năm 1995. Sự hứng thú ban đầu cho phép một đứa trẻ bỏ nhiều thời gian hơn để làm một việc hơn những đứa trẻ xung quang, và do đó nó cũng sẽ tích lũy được nhiều. Tuy nhiên quá trình quan trọng nhất là một quá trình dài của sự nghiêm túc và kỷ luật.

Chắc hẳn nhiều bạn đã nghe đến quy tắc 10.000 giờ mà Malcolm Gladwell đã nhắc đến trong cuốn Outliers (Những kẻ xuất chúng), tuy nhiên Malcolm Gladwell không đề cập đến phương pháp luyệt tập và cũng không ít ý kiến kiểu như luyện tập 10.000 cú đá giống nhau v.v… Thực tế thì không có kết quả chung, nếu không muốn nói là khoảng cách trình độ khá khác nhau về thời gian bỏ ra và kết quả thu lại được của mỗi người. Không lạm bàn thì cá nhân tôi thấy sự tương đồng về ý kiến của Malcolm Gladwell và Anders Ericsson về một quá trình luyện tập lâu dài, nghiêm túc và gian khổ để đạt đến trình độ lão luyện.

Tôi thấy một điểm tương đồng của vòng tròn: Tập trung → Phản hồi → Sửa sai mà tác giả đưa ra khá tương đồng với Chu trình học tập qua trải nghiệm của David Kolb. Cả hai đều là một chu trình lặp và phản tư (self-reflection).

Trong 2 cuốn sách Learning How To Learn (Học cách học) và A Mind 4 Numbers (Cách chinh phục Toán và Khoa học) của cùng tác giả Barbara Oakley có khá nhiều điểm tương đồng với những phân tích của cuốn sách này trong các khái niệm chunking (khối) và sự mềm dẻo của não bộ cho chúng ta khả năng vươn tới những kỹ năng mà chính bản thân cũng không nghĩ có thể đạt được.

Có một điểm tôi không đồng ý với tác giả khi cho rằng khả năng thích nghi của não bộ khiến chúng ta trở nên kém trong các lĩnh vực khác. Thực tế khá nhiều người tinh thông trong nhiều lĩnh vực tưởng chừng không liên quan. Những phân tích của Barbara Oakley hay Josephe Aoun — khi đề cập đến việc học tập thời đại AI và robot — cho rằng chính kiến thức rộng và sự liên kết kiến thức tạo ra những kết quả tốt hơn và các kỹ năng đa dạng hóa ra lại bổ trợ cho nhau rất nhiều khi học một kỹ năng hoàn toàn mới. Một ví dụ: chắc hẳn các nhà huấn luyện Agile đã đưa ra khái niệm Agile Release Train (một phương pháp cho các nhóm phát triển chuyển giao các kết quả làm việc độc lập của mình. Nôm na dễ hiểu hơn khi tổ chức có vài chục nhóm Scrum và cần phải phát hành phiên bản mới của sản phẩm) dựa trên những quan sát cách hoạt động của ngành đường sắt.

Xem thêm:

https://www.goodreads.com/book/show/26312997-peak https://www.coursera.org/learn/learning-how-to-learn